Binazir

>>> سيد مهدی شهيدی

کپی رایت نوعی حفاظت قانونی از آثارعلمی و ادبی و هنری است. این قانون شامل هر نوع عرضه‌ای از اثر می‌‌شود و به صاحب اثر اجازه می‌‌دهد از حقوق انحصاری (به این معنی که فقط شامل صاحب اثر است و نه افرادی که به نحوی به اثر دسترسی دارند) که شامل تکثیر و اقتباس در شیوهٔ بیان نو است،استفاده کند. این اثر می تواند یک مقاله، نمایشنامه، ترانه، یک حرکت جدید در رقص، کد HTML یا گرافیک کامپیوتری باشد که قابل ثبت بر کاغذ، نوار کاست، CD یا هارد درایو کامپیوتر است.

تا قبل از کنفرانس برن که در سال ۱۸۸۶ در شهر برن، بین کشورهای پادشاهی منعقد شد, حقوق قانونی صاحب اثر فقط در کشور خودش رعایت می‌‌شد ,اما پیمان برن داشتن این حق را در تمام کشورها برای صاحب اثر قابل اجرا دانست .پیمان برن تا کنون بارها مورد تجدید نظر قرار گرفته و از سال 1967 مدیریت آن بر عهده سازمان جهانی حمایت از حقوق مایملک معنوی Word Intellectual Property Organization یا WIPO قرار داده شده است. تاریخ انقضای کپی رایت، بر اساس پیمان برن، حداقل شامل طول حیات خالق آن و 50 سال پس از مرگ او است. این مقدار زمان شامل تمام کشورهای عضو در پیمان برن و کشور هایی که به کنوانسیون WIPOپیوسته اند، می شود.

کپی رایت در جهان

موافقتنامه جنبه‌هاي تجاري حقوق مالكيت فكري (Trips) به عنوان يكي از مهم ترين اسناد بین کشورهای پدید آورنده " گات "(WTO سازمان تجارت جهانی فعلی) در دور اروگوئه پس از مذاكرات فراوان در تاريخ 15 آوريل 1994 مورد توافق نهايي قرار گرفت. اين موافقتنامه كه هم چنين يكي از سه ركن اصلي موافقتنامه‌هاي سازمان تجارت جهاني (موافقتنامه‌هاي مربوط به تجارت كالا، موافقتنامه مربوط به تجارت خدمات، موافقتنامه مربوط به حقوق مالكيت فكري) است، از اسناد غير قابل تفكيك دور اروگوئه محسوب شده و از جامع ترين و كامل ترين موافقتنامه‌ها در خصوص حقوق مالكيت فكري به شمار مي‌آيد كه تاكنون در سطح بين‌المللي وجود داشته است.

در زمینه کپی رایت و حقوق مربوط به آن، در موافقتنامه تصریح شده است که اعضاء باید مقررات اساسی کنوانسیون برن را ( تجدید نظر شده در سال 1971) در زمینه حمایت از آثار ادبی و هنری بپذیرند. در این موافقتنامه، کپی رایت به برنامه‌های کامپیوتری نیز تعمیم داده شده و مقرر شده که این برنامه‌ها همچون آثار ادبی و هنری مورد حمایت قرار مي‌گیرند. یکی دیگر از جنبه‌های این موافقتنامه که به قواعد موجود بین‌المللی در زمینه کپی رایت و حقوق مربوطه اضافه شده است، مقررات مربوط به حقوق اجاره صاحبان برنامه‌های کامپیوتری و ضبط موسیقی است. طبق این مقررات افراد مجازند که از اجاره آثار خود به عموم جلوگیری به عمل آورند.

یکی از جنبه‌های مهم این موافقتنامه، پیش‌بینی مکانیسمی برای برخورد با کشورهایی است که به تعهدات خود در زمینه حمایت از مالکیت معنوی عمل نمي کنند. طبق مواد متعدد این موافقتنامه (20 ماده) – که در آنها نحوه حل و فصل دعاوی و ضمانت‌های اجرایی لازم مقرر گردیده – در صورتی که یکی از اعضاء سازمان جهانی تجارت اظهار دارد که عضو دیگر تعهدات خود را در چارچوب موافقتنامه نقض کرده، موضوع به رکن حل و فصل اختلاف سازمان تجارت جهاني ارجاع مي شود و در صورت اثبات نقض تعهدات، شورای عمومی سازمان جهانی تجارت(WTO) مي‌تواند مجازات‌هایی را بر علیه کشور خاطی (که مي‌تواند به متوقف کردن تجارت کالای تقلبی یا حتی نابودی آن در مرزها بیانجامد) اعمال کند. به دلیل وجود این قانون ونیز قوانین مربوط به سازمان جهانی حمایت از حقوق مایملک معنوی(WIPO)، در اغلب کشورهای جهان، نقض کپی رایت( همان شکستن قفل سی دی و تکثیر آن) از سوی اشخاص حقیقی یا حقوقی با مجازات های سنگینی روبرو است. اما به دلیل عدم عضویت ایران در WTO و WIPO، نقض کپی رایت انواع آثار هنری، ادبی و نرم افزاری نه تنها محکومیت و مجازاتی در پی ندارد، بلکه از سوی همه افراد به سادگی انجام می شود و به عنوان مثال تمام کامپیوترهای قوای سه گانه کشور با " ویندوز"هایی بالا می آید که نسخه اصلی آن یک سی دی قفل شکسته است به قیمت1000 تومان.